در پایان دو روز بازدید میدانی جمعی از برجسته‌ترین اقتصاددانان، جامعه‌شناسان، مدیران رسانه‌ای و اندیشمندان کشور از ظرفیت‌های تاریخی، فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی کاشان، نشست جمع‌بندی این رویداد با حضور فعالان اقتصادی، مدیران شهری، دانشگاهیان و مسئولان محلی، به میزبانی اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی کاشان برگزار شد.

دکتر تقی آزاد ارمکی با نگاهی جامعه‌شناختی، ظرفیت فرهنگی کاشان را در وجود روحیه تعامل، مدارا و مشارکت اجتماعی دانست و این ویژگی را یکی از مهم‌ترین سرمایه‌های توسعه شهر ارزیابی کرد. وی در ادامه به نسبت میان «روحیه انقلابی‌گری» و «ثبات اجتماعی» پرداخت و یادآور شد که هرچند جنبش‌های انقلابی در بزنگاه‌های تاریخی می‌توانند موتور تغییر باشند، اما استمرار همان روحیه در دوره‌های پس از تحول، اگر به‌درستی مدیریت نشود، ممکن است با نیاز بنیادین جامعه به ثبات و پیش‌بینی‌پذیری در تعارض قرار گیرد.

او تأکید کرد که توسعه پایدار، بیش از هر چیز بر بستری از اعتماد، امنیت حقوقی و احترام به حقوق مالکیت فردی و اجتماعی شکل می‌گیرد؛ عناصری که بدون آن‌ها امکان شکل‌گیری یک جامعه هم‌افزا و همدل فراهم نمی‌شود. از این منظر، هنر حکمرانی در آن است که مفاهیم و انرژی‌های برخاسته از تجربه‌های انقلابی، به‌گونه‌ای هدایت شوند که نه در تقابل با این بنیان‌های ضروری قرار گیرند و نه به منبعی برای تنش‌های مستمر تبدیل شوند.

به تعبیر او، جامعه‌ای که بتواند میان آرمان‌خواهی و ثبات، میان تغییر و تداوم، و میان عدالت‌طلبی و احترام به حقوق تثبیت‌شده تعادل برقرار کند، مسیر مطمئن‌تری برای حرکت به سوی توسعه خواهد یافت؛ تعادلی که نیازمند درک عمیق، تدبیر و ظرافت در سیاست‌گذاری و کنش اجتماعی است.

فرهاد نیلی با نگاهی به تحولات اخیر منطقه، علاوه بر تأکید بر ضرورت بازنگری در ساختار زنجیره‌های ارزش اقتصادی کشور، به این نکته اشاره کرد که پیامدهای اقتصادی جنگ‌ها معمولاً محدود به زمان درگیری نیست و آثار آن می‌تواند سال‌ها پس از پایان رسمی بحران نیز در اقتصاد باقی بماند. از این رو، پایان یک منازعه لزوماً به معنای بازگشت سریع به شرایط عادی اقتصادی نیست و نیازمند برنامه‌ریزی دقیق برای مدیریت دوره پساجنگ است.

وی با اشاره به شکنندگی برخی حلقه‌های زنجیره ارزش، چالش‌های حمل‌ونقل و لجستیک، کاهش ظرفیت تاب‌آوری اقتصاد و فشار مضاعف بر بنگاه‌های کوچک و متوسط، بر این نکته تأکید کرد که مدیریت اقتصاد در چنین شرایطی نباید صرفاً واکنشی و کوتاه‌مدت باشد، بلکه باید بر حفظ پایداری، تداوم فعالیت بنگاه‌ها و جلوگیری از فروپاشی ساختارهای اقتصادی متمرکز شود.

نیلی همچنین توسعه همکاری‌های میان بخش خصوصی و توجه به بازارهای در حال رشد منطقه‌ای از جمله هند، کشورهای حوزه CIS و چین را از مسیرهای مهم برای کاهش آسیب‌پذیری اقتصاد و تقویت پیوندهای تجاری دانست و بر ضرورت نگاه راهبردی به این فرصت‌ها تأکید کرد.

وی معتقد بود تاب‌آوری اقتصادی زمانی شکل می‌گیرد که همه اجزای زنجیره، از بزرگ‌ترین بنگاه‌ها تا کوچک‌ترین واحدهای اقتصادی، به عنوان یک منظومه واحد دیده شوند و مسئولیت متقابل نسبت به یکدیگر داشته باشند.

در ادامه، دکتر پرویز خسروشاهی نیز با تأکید بر نقش تعیین‌کننده بخش خصوصی در توسعه، مهم‌ترین مانع سرمایه‌گذاری را نه صرفاً ریسک، بلکه غلبه «عدم قطعیت» در فضای اقتصادی کشور دانست و اظهار کرد که تا زمانی که امکان پیش‌بینی آینده برای فعالان اقتصادی فراهم نشود، انگیزه لازم برای سرمایه‌گذاری‌های بلندمدت شکل نخواهد گرفت.

در بخش دیگری از نشست، علیرضا بختیاری، مدیرمسئول گروه رسانه‌ای دنیای اقتصاد و اکوایران، توسعه را در گرو کوچک‌تر شدن دامنه تصدی‌گری دولت و تقویت نهادهای مستقل اقتصادی و اجتماعی دانست و بر اهمیت آزادی عمل بخش خصوصی و نقش رسانه در ارتقای کیفیت تصمیم‌گیری تأکید کرد.

محمد قوچانی نیز با اشاره به اهمیت اصلاح نظام حکمرانی، معتقد بود بسیاری از چالش‌های اقتصادی کشور، ریشه در شیوه اداره و تصمیم‌گیری دارد و بدون اصلاح ساختارهای حکمرانی، دستیابی به توسعه پایدار دشوار خواهد بود.

ولی‌الله سیف نیز بر ضرورت اتخاذ سیاست‌های بلندمدت و پرهیز از تصمیم‌های مقطعی تأکید کرد و حرکت به سمت واقعی شدن متغیرهای اقتصادی را از الزامات اصلاح ساختار اقتصاد کشور برشمرد.

در این نشست، مهندس حسین محلوجی، رئیس بنیاد فرهنگ کاشان، در امتداد همین بحث و در پاسخی تأمل‌برانگیز به نکات مطرح‌شده از سوی دکتر آزاد ارمکی، با نگاهی تاریخی به تجربه ژاپن، به‌ویژه انقلاب میجی، کوشید نسبت میان «تحول» و «ثبات» را از زاویه‌ای دیگر روشن کند.

وی با اشاره به اینکه انقلاب میجی در ژاپن، اگرچه نقطه‌ای از گسست و دگرگونی عمیق بود، اما به‌سرعت توانست خود را در قالب نظمی نوین، مبتنی بر انضباط، قانون‌گرایی و نهادسازی بازتعریف کند، خاطرنشان کرد که راز موفقیت این تجربه، نه در صرف وقوع انقلاب، بلکه در توانایی جامعه برای تبدیل انرژی تحول‌خواهی به بنیانی پایدار برای ثبات و پیش‌بینی‌پذیری نهفته بود.

محلوجی تأکید کرد که ژاپن توانست با تکیه بر سرمایه‌های فرهنگی خود—از جمله احترام به دانش، مسئولیت‌پذیری جمعی، اعتماد اجتماعی و روحیه ساختن—میان شور تغییر و ضرورت ثبات پلی برقرار کند؛ پلی که از دل آن، یکی از منسجم‌ترین و پایدارترین مسیرهای توسعه در جهان شکل گرفت.

وی در ادامه افزود که مسئله اصلی، نه نفی روحیه تحول‌خواهی است و نه تقدیس صرف ثبات، بلکه هنر یک جامعه در آن است که بتواند این دو را در نسبت با یکدیگر معنا کند؛ به‌گونه‌ای که تغییر، به بی‌ثباتی نینجامد و ثبات، به رکود و ایستایی.

رئیس بنیاد فرهنگ کاشان با تأکید بر اینکه ایران نیز از چنین ظرفیتی برخوردار است، یادآور شد که سرمایه‌های فرهنگی، تاریخی و انسانی این سرزمین، اگر در مسیر درست هدایت شوند، می‌توانند همان نقشی را ایفا کنند که در تجربه‌های موفق جهانی دیده‌ایم؛ نقشی که در آن، فرهنگ به زیربنای اعتماد، و اعتماد به پیش‌شرط توسعه تبدیل می‌شود.

او در جمع‌بندی سخنان خود، اظهار داشت: «توسعه، نه در نفی گذشته شکل می‌گیرد و نه در توقف در آن؛ بلکه در توانایی ما برای تبدیل تجربه‌ها به خرد جمعی و تبدیل خرد به عمل پایدار است. اگر بتوانیم میان آرمان و واقعیت، میان شور ساختن و صبر ساختن، تعادلی آگاهانه برقرار کنیم، آن‌گاه مسیر آینده، نه صرفاً ممکن، بلکه قابل اتکا و امیدبخش خواهد بود.»

نشست اتاق بازرگانی کاشان، نقطه پایانی بر دو روز گفت‌وگو، مشاهده و هم‌اندیشی در این شهر بود؛ دو روزی که در آن، کاشان نه صرفاً به عنوان شهری تاریخی، بلکه به عنوان نمونه‌ای زنده از پیوند میان فرهنگ، مشارکت اجتماعی، اقتصاد و امید به آینده، در معرض نگاه جمعی از برجسته‌ترین اندیشمندان کشور قرار گرفت.